आज गाईजात्रा पर्व मनाइँदै
काठमाडौँ, २५ साउन
प्रत्येक वर्ष भाद्र कृष्ण प्रतिपदादेखि अष्टमीसम्म आठ दिन मनाइने परम्परागत सांस्कृतिक पर्व ‘गाईजात्रा’ आज देशभर, विशेषगरी काठमाडौँ उपत्यकामा विविध कार्यक्रमसँग मनाइँदैछ। यो पर्व दिवङ्गत आफन्तको सम्झनामा मनाइन्छ। यस दिन गाई वा मानिसलाई गाईका रूपमा सिँगारी गरी आ–आफ्ना क्षेत्रमा परिक्रमा गराइन्छ र श्रद्धालुले दूध, फलफूल, रोटी, चिउरा, दही लगायत अन्न र द्रव्य दान गर्छन्।
धार्मिक विश्वासअनुसार यसरी नगर परिक्रमा गर्दा मृतकको आत्मा वैतरणी पार गरी शान्ति पाउँछ। इतिहासअनुसार, राजा प्रताप मल्लले पुत्रशोकमा परेकी आफ्नी रानीको मन शान्त पार्न ‘दिवङ्गतका नाममा गाईजात्रा निकाली सहरमा परिक्रमा गराउनू’ आदेश दिनुभएको थियो। यसबाट शोकलाई हल्का पार्न व्यङ्ग्यात्मक तथा हास्य कार्यक्रम सुरु भएको जनश्रुति छ।
प्रताप मल्लको पालादेखि नै हनुमानढोका राजदरबारबाट सुरु गरिने यो प्रथा अझै कायम छ। काठमाडौँ उपत्यकामा यसको विशेष रौनक हुन्छ भने देशका अन्य शहरहरूमा समेत मनाइन्छ। पर्व अवधिभर प्रहसन, सामाजिक विकृतिप्रति व्यङ्ग्य, नाचगान र रामायणका करुण रसका गीत प्रस्तुत गरिन्छ। गाईजात्रा हास्यव्यङ्ग्यका माध्यमबाट समाजका विकृतिलाई उजागर गर्ने मौकासमेत हो।
विगतमा पञ्चायती व्यवस्थाका कारण केही वर्ष रोकिएको यो पर्व विसं २०३३ देखि फेरि प्रज्ञा प्रतिष्ठानको पहलमा मनाउन सुरु भएको हो। यस अवसरमा पाटन, ठमेल लगायतका स्थानमा देखाइने सांस्कृतिक झाँकी, विशेष प्रदर्शन, र हास्यव्यङ्ग्यका कार्यक्रम अत्यन्त आकर्षक हुन्छन्। अहिले गाईजात्राले समाजमा विद्यमान विसङ्गति उजागर गर्ने सांस्कृतिक आन्दोलनको रूपमा पनि भूमिका खेलेको छ।
काठमाडौँ उपत्यका, बनेपा, धुलिखेल, पनौती, बाह्रविसे, त्रिशूली, दोलखा, खोटाङ, भोजपुर, इलाम, धरान, विराटनगर, वीरगञ्ज, हेटौँडा, पोखरालगायतका ठाउँमा नेवार समुदायले यस पर्व धुमधामसँग मनाउँछन्। यस दिन हाँस्य कलाकारहरूले पनि विशेष कार्यक्रम आयोजना गर्छन्। सरकारले गाईजात्रा पर्वको अवसरमा आज काठमाडौँ उपत्यकामा सार्वजनिक बिदा दिएको छ।
