आज काग तिहार, यमराजका दूत कागलाई दही–भात चढाइ मनाइँदै
काठमाडौँ, २ कात्तिक – उज्यालोको पर्व तिहारको दोस्रो दिन आइतबार काग तिहार देशभर श्रद्धा र भक्तिसाथ मनाइँदैछ। प्रत्येक वर्ष कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन मनाइने यो पर्वमा आज बिहान यमराजका दूतका रूपमा मानिने कागलाई मीठा परिकार चढाएर पूजा गरिन्छ।
नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अध्यक्ष प्रा. शम्भुप्रसाद ढकालका अनुसार आज बिहान सूर्योदयकालमा त्रयोदशी तिथि परेकाले शास्त्रसम्मत रूपमा आजै काग तिहार मनाइने निर्णय गरिएको हो। शास्त्रीय विश्वासअनुसार यमराजले लोकका खबर कागमार्फत सुन्ने भएकाले कागलाई यमदूतका रूपमा मानिन्छ।
कागले यमराजसमक्ष राम्रो सन्देश पुगोस् भन्ने भावनासहित घर–घरमा आज बिहान कागलाई दही–भात, रोटी, भात, तरकारी लगायत मीठा–मीठा परिकार चढाइन्छ। लोक परम्परामा काग घर वरिपरि आइकराएमा शुभ संकेतको रूपमा लिने चलन छ। त्यसैले कागको आगमनलाई ‘शुभ बोल, शुभ बोल’ भन्दै स्वागत गर्ने परम्परा पनि रहिआएको छ।
‘काकेन दधि भक्षितम्’ अर्थात् कागलाई दही–भात मीठो लाग्ने भएकाले आजको दिन कागलाई दही–भात खुवाएमा यमराजसमक्ष राम्रो खबर पुग्ने विश्वास गरिएको धर्मशास्त्रविद्हरू बताउँछन्। यस अवसरमा काठमाडौंको कागेश्वरी मनोहरा नगरपालिका–१ स्थित कागेश्वरी महादेव मन्दिरमा विशेष पूजाआराधना हुने गर्छ।
त्यस्तै हनुमानढोकास्थित कागेश्वरी मन्दिरमा पनि कागको विशेष पूजा गरिन्छ, जहाँ कागको ठूलो मूर्ति स्थापना गरिएको छ। काग तिहारसँगै यमपञ्चक पर्व पनि निरन्तर चलिरहेको छ। शनिबार बेलुकीदेखि सुरु भएको यमपञ्चकको पहिलो दिन धनतेरस तथा यमदीपदान मनाइएको थियो। वैदिक परम्पराअनुसार यमयातनाबाट मुक्ति पाउन शनिबार साँझदेखि नै परिवारका सदस्यहरूको नाममा यमदीप दक्षिण फर्काएर बाल्ने क्रम सुरु भएको हो।
धार्मिक मान्यताअनुसार दुष्कर्म गर्नेले यमराजको दण्ड भोग्नुपर्ने र सत्कर्म गर्नेले धर्मराजको कृपा पाउने विश्वास रहिआएको छ। यसै सन्दर्भमा तिहार पर्वलाई धर्म, कर्तव्य र उज्यालोको प्रतीकका रूपमा मनाइन्छ।
