होर्मुज जलडमरूमा ‘टोल’ असुल्ने इरानको योजना, अन्तर्राष्ट्रिय बहस चर्किने संकेत
काठमाडौँ, १७ चैत – इरानी संसदको सुरक्षा समितिले विश्वकै महत्वपूर्ण तेल ढुवानी मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै आवतजावत गर्ने जहाज तथा तेल ट्यांकरबाट ‘टोल’ (पारगमन शुल्क) असुल्ने योजनालाई स्वीकृति दिएको छ ।
इरानको सरकारी सञ्चारमाध्यम इस्लामिक रिपब्लिक अफ इरान ब्रोडकास्टिङ (आईआरआईबी) का अनुसार, उक्त योजनाअन्तर्गत रणनीतिक जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजहरूबाट शुल्क उठाइनेछ । साथै, अमेरिकी र इजरायली जहाजहरूको आवतजावतमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने प्रावधान पनि समावेश गरिएको जनाइएको छ ।
संसदीय समितिबाट स्वीकृत प्रस्ताव कार्यान्वयनमा आएमा स्ट्रेट अफ होर्मुज हुँदै गुज्रिने अन्तर्राष्ट्रिय जहाजहरूले अनिवार्य रूपमा शुल्क तिर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना हुनेछ । इरानले यो कदम आफ्नो सार्वभौमिकता सुदृढ गर्ने, सुरक्षा व्यवस्थापनको खर्च जुटाउने तथा नयाँ राजस्व स्रोत विकास गर्ने उद्देश्यले अघि सारेको जनाएको छ ।
हाल उक्त जलमार्ग अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री मार्गका रूपमा मान्यता प्राप्त भएकाले सबै देशका जहाजलाई स्वतन्त्र आवतजावतको अधिकार रहेको छ । यस्तो अवस्थामा इरानको प्रस्ताव अन्तर्राष्ट्रिय समुद्री कानुनसँग बाझिन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, संयुक्त राज्य अमेरिका लगायत खाडी क्षेत्रका देशहरूले यस कदमको कडा विरोध गर्ने सम्भावना छ । यसले अन्तर्राष्ट्रिय नौवहन स्वतन्त्रतामा प्रश्न उठाउनुका साथै विश्व बजारमा तेलको मूल्यमा उतारचढाव ल्याउन सक्ने अनुमान गरिएको छ ।
विश्लेषकहरूले यो निर्णयले मध्यपूर्व क्षेत्रमा तनाव अझ बढाउन सक्ने बताएका छन् । इरानले भने स्ट्रेट अफ होर्मुज क्षेत्रमा सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने जिम्मेवारी आफूले निर्वाह गरिरहेको दाबी गर्दै त्यसको बदलामा शुल्क लिनु उचित भएको तर्क दिएको छ ।
यस कदमलाई होर्मुज जलडमरूमा आफ्नो नियन्त्रण र प्रभावलाई संस्थागत गर्ने प्रयासका रूपमा समेत हेरिएको छ । स्थानीय सञ्चारमाध्यमका अनुसार, प्रस्तावले इरानको निगरानी र नियन्त्रणलाई औपचारिकता दिने तथा राजस्वको नयाँ स्रोत सिर्जना गर्ने लक्ष्य राखेको छ ।
