धन्वन्तरी जयन्ती एवं आरोग्यता दिवस आज देशभर मनाइँदै

काठमाडौँ, २ कात्तिक – कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीका दिन पर्ने धन्वन्तरी जयन्ती तथा आरोग्यता दिवस आज देशभर विभिन्न कार्यक्रमका साथ मनाइँदैछ। वैदिक सनातन परम्पराअनुसार आजको दिन आयुर्वेदका प्रवर्तक मानिने भगवान् धन्वन्तरीको जन्मदिनका रूपमा मनाइन्छ। जडीबुटीमा आधारित प्राचीनतम् चिकित्सा पद्धति आयुर्वेदको स्मरणमा आज विभिन्न धार्मिक, वैज्ञानिक र स्वास्थ्य–सम्बन्धी कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ।

नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिका अनुसार बिहान सूर्योदयको समयमा त्रयोदशी तिथि परेकाले आजै धन्वन्तरी जयन्ती मनाउनुपर्ने शास्त्रसम्मत मिति हो। वैदिक ग्रन्थअनुसार देव र असुरले समुद्र मन्थन गर्दा उत्पन्न अमृत कलशसहित भगवान् धन्वन्तरी प्रकट भएका थिए। हातमा आयुर्वेदको ग्रन्थ र जडीबुटी बोकेका धन्वन्तरीलाई रोगनिवारण र स्वास्थ्यको प्रतीकका रूपमा पूजिन्छ।

नेपालमा धन्वन्तरी जयन्ती औपचारिक रूपमा मनाउने चलन राजकीय आयुर्वेद महाविद्यालय (हालको आयुर्वेद क्याम्पस) स्थापनापछि सुरु भएको हो। हाल यो क्याम्पस त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत कीर्तिपुरमा अवस्थित छ। वि.सं. २०५६ देखि यो दिनलाई **“आरोग्यता दिवस”**का रूपमा पनि मनाउन थालिएको हो। यस दिन आयुर्वेद चिकित्सक र विद्यार्थीहरूले स्वास्थ्य सचेतना, रोगनिवारण, र प्राकृतिक औषधि प्रवर्द्धनमा केन्द्रित विविध कार्यक्रम सञ्चालन गर्छन्।

आजका दिन सिंहदरबार वैद्यखाना विकास समिति, आयुर्वेद अस्पताल नरदेवी, आयुर्वेद क्याम्पस कीर्तिपुर, नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय आयुर्वेद क्याम्पस दाङ, र जडीबुटी उत्पादन तथा प्रशोधन कम्पनी लिमिटेड कोटेश्वरलगायत संस्थाहरूमा विशेष पूजाआराधना, निःशुल्क स्वास्थ्य शिविर र गोष्ठीहरूको आयोजना गरिएको छ।

हालका वर्षहरूमा आयुर्वेद औषधिको प्रयोग र माग तीव्र रूपमा बढेको सिंहदरबार वैद्यखाना विकास समितिले जनाएको छ। कोरोना भाइरस र डेङ्गु महामारीका समयमा रोगप्रतिरोधात्मक क्षमता बढाउने वनस्पति गुर्जो (टिनोस्पोरा कोर्डिफोलिया) लगायत जडीबुटीहरूको माग चार गुणासम्म वृद्धि भएको तथ्याङ्क समितिले सार्वजनिक गरेको छ।

नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद् (NHRC) ले पनि कोरोना उपचारमा आयुर्वेद औषधिको प्रभावकारिता सम्बन्धी अध्ययन गरिरहेको जनाएको छ। धन्वन्तरी जयन्तीको अवसरमा आयुर्वेद चिकित्सकहरूले रोगमुक्त समाज र प्राकृतिक स्वास्थ्य प्रवर्द्धनको संकल्पसहित भगवान् धन्वन्तरीको पूजा आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको छ।