स्थानीय र आगन्तुक चराको बासस्थान बन्दै कान्ति ताल, मोटरबोटको विकल्पमा चरा पार्कको प्रस्ताव
बाँके, २० असार – बाँके जिल्लाको नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका–२२ र २३ मा फैलिएको कान्ति ताल जैविक विविधताका दृष्टिले अत्यन्त महत्त्वपूर्ण स्थलका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ। २५ बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको यो मानवनिर्मित ताल स्थानीय चराचुरुङ्गीका लागि प्रजननस्थल र विदेशी आगन्तुक चराका लागि सुरक्षित गन्तव्य बनेको छ।
कान्ति ताल अतीतमा सिँचाइको स्रोतका रूपमा प्रयोग भए पनि पछिल्ला वर्षमा यो ताल चराका लागि बास, आहार, र विहारको आश्रयस्थलका रूपमा चर्चित हुँदै गएको छ। कमललगायतका जल वनस्पतिले भरिएको तालमा वर्षभरि दुर्लभ र आगन्तुक चराहरूको आवागमन भइरहन्छ।
चराको गन्तव्य बनेको कान्ति ताल
पन्छी संरक्षण समाज र नेपाल चराविज्ञ संघले गरेको अवलोकनअनुसार कान्ति तालमा हाल ३२ प्रजातिका परम्परागत चरा र कैयौँ आगन्तुक चरा पाइएका छन्। जाडोमा साइबेरिया, चीन, थाइल्याण्ड, मलेसिया, इन्डोनेसियालगायत देशबाट चरा आउने गरेका छन् भने गर्मीयाममा युरोप र मध्यपूर्वबाट पनि आगमन हुने गरेको छ। सारस, फिसिङ क्याट, मलाहलगायत प्रजातिका चरा यहाँ बसोबास गर्छन्। आगन्तुक चराहरू तालमै प्रजननसमेत गर्ने भएकाले यसको जैविक महत्त्व अझ बढेको छ।
मोटरबोटको प्रयास र विरोध
ताललाई पर्यटकीय गन्तव्य बनाउने नाममा केही समयअघि मोटरबोट सञ्चालनको प्रयास भएको थियो। तर, त्यसले जैविक प्रणालीमा असर पुर्याउने भन्दै स्थानीय, संरक्षणविद् र अधिकारकर्मीहरूबाट तीव्र विरोध भएको थियो। फ्रेन्ड्स फर वाइल्डलाइफ कन्जर्भेसनका अध्यक्ष आशिष चौधरीका अनुसार मोटरबोटले वातावरणीय क्षति पुर्याउँछ र पन्छीको जीवनशैलीमा अवरोध आउँछ।
उहाँले पोखराको फेवातालजस्तै कान्ति तालमा पनि काठको डुङ्गा सञ्चालन नै पर्याप्त हुने बताएका छन्। विरोधपछि मोटरबोट योजना रोकिएको छ, र अहिले तालको एक छेउमा एउटा काठको डुङ्गा मात्र देखिन्छ—न त चढ्न मान्छे छन्, न चलाउने।
चरा पार्कको अवधारणा
चौधरीलगायत संरक्षणकर्मीहरू ताललाई “बायोडाइभर्सिटी पार्क”, “बोटानिकल गार्डेन” वा “चरा पार्क”का रूपमा विकास गरेर पर्यावरणमैत्री पर्यटन प्रवर्द्धन गर्न सकिने प्रस्ताव राख्छन्। उहाँका अनुसार यसबाट टिकटमार्फत आम्दानी गर्न सकिने र ताल संरक्षण पनि सुनिश्चित हुने छ।
नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिकाका प्रमुख प्रशान्त विस्टले ताललाई सिमसार क्षेत्रका रूपमा लिइएको र यसमा लामो समयदेखि माछापालन हुँदै आएको जानकारी दिनुभयो। उहाँका अनुसार अघिल्लो सरकारले यसलाई पर्यटकीय गन्तव्य बनाउने प्रयास थाले पनि हाल त्यसको प्रक्रिया अघि बढेको छैन।
जैविक विविधता संकटमा
चौधरीका अनुसार तराई क्षेत्रमा पाइने सरकारद्वारा संरक्षित नौ प्रजातिका चरामध्ये छ प्रजाति संकटमा छन्, र तीमध्ये पाँच प्रजाति बाँकेमा मात्र पाइन्छन्। कान्ति ताल जस्तै क्षेत्र मासिँदा यी चराहरूको अस्तित्व पनि संकटमा पर्ने चेतावनी दिइएको छ।
दीर्घकालीन सोचको आवश्यकता
कान्ति ताललाई संरक्षण गर्दै दिगो विकास, शिक्षा केन्द्र, र चरा अध्ययनस्थलका रूपमा विकास गर्न सकिने जानकारहरूको सुझाव छ। ताल न केवल चराका लागि, मानव समाज र भावी पुस्ताको लागि पनि महत्त्वपूर्ण प्राकृतिक सम्पदा भएको conservation campaigner चौधरीको भनाइ छ। उहाँले अन्त्यमा भने, “ताल मासेर छोटो लाभको आश गर्नुको साटो प्रकृतिलाई जोगाएर दीर्घकालीन फाइदाको सोच राख्नुपर्छ।”
