बर्दिबासको चुरे क्षेत्रमा पर्यावरण संरक्षण र पर्यटन विकासबारे बढ्दो चासो
महोत्तरी, २१ मङ्सिर – चुरे क्षेत्रको ३० किलोमिटरभन्दा बढी भाग समेटिएको बर्दिबास नगर क्षेत्रमा हालसालै प्राकृतिक पर्यावरण संरक्षण र पर्यटन विकासबारे चासो तीव्र रूपमा बढेको छ। धार्मिक, पुरातात्विक, ऐतिहासिक तथा प्राकृतिक सम्पदाले भरिएको यो क्षेत्र अवलोकनकर्ताका दृष्टिमा ‘प्राकृतिक पर्यटनको भण्डार’का रूपमा औँल्याइएको छ।
बर्दिबास–३ राइमण्डलस्थित गिद्ध बासस्थान अवलोकन गर्न आएका चरा संरक्षण नेपालका प्रतिनिधि ईश्वरी चौधरीले यहाँको चुरे क्षेत्र पर्यटकीय सम्भावनाले अत्यन्त धनी रहेको टिप्पणी गरे। “यो त प्राकृतिक सम्पदाको भण्डार रहेछ,” उनले भने, “गिद्ध संरक्षणका लागि आहारा व्यवस्थापनमा स्थानीय तहले थप ध्यान दिनुपर्छ।”
पिठौली सामुदायिक वनमा जटायु रेष्टुरेन्ट सञ्चालन भएपछि पर्यटकीय गतिविधि बढेको अनुभव बाँड्दै उनले राइमण्डल क्षेत्र झन् सम्भावनायुक्त रहेको बताए। राइमण्डलडाँडाको गिद्धबास, मध्य पाषाण युगकालीन हतियार कारखाना, सोलीघोप्टेडाँडाको जडीबुटी भण्डार, चनौटेडाँडामा फल्ने सुन्तला–जुनार र टुटेश्वर, पञ्चधुरा, राइमण्डलधामजस्ता धार्मिक स्थललाई पर्यटन विकासका प्रमुख आधारका रूपमा चिनिएको अवलोकनकर्ताहरू बताउँछन्।
धनुषास्थित कल्चर भिलेजका संस्थापक देवनारायण मण्डलले चुरे क्षेत्र सघन वन र दुर्लभ वन्यजन्तुको महत्त्वपूर्ण बासस्थान भएको बताए। “यहाँ बाघदेखि नीलगाई र दर्जनौँ चराचुरुङ्गीसम्म भेटिन्छन्,” उनले भने, “पुरातात्विक अवशेष र धार्मिक जनश्रुतिले यस क्षेत्रको महत्त्व झनै बढाएको छ।”
अवलोकनकर्ताको सुझावलाई आधार मानेर बर्दिबास नगरपालिकाले संस्कृति तथा पर्यटन प्रवर्द्धन समिति गठन गरी योजनाबद्ध ढङ्गले काम अघि बढाएको नगरप्रमुख प्रह्लादकुमार क्षेत्रीले जानकारी दिए। समितिले विभिन्न सम्भावित क्षेत्र पहिचान गर्न उपसमिति बनाएर अनुसन्धान र प्रारम्भिक पूर्वाधार योजना अघि बढाएको छ।
समितिका अध्यक्ष हीरालाल गौतमका अनुसार मध्य पाषाण युगकालीन हतियार कारखानामा पुरातत्वविद्को पहिलो चरणको अन्वेषण सम्पन्न भइसकेको छ। “यहाँ १० हजार वर्षअघिदेखि ढुङ्गाका हतियार बनाउने ठाउँ रहेको निष्कर्षले हामी उत्साहित छौँ,” गौतमले बताए। यस क्षेत्रमा दीर्घकालीन परियोजना अघि बढाउन संघीय सरकारको सहकार्य आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।
गिद्ध संरक्षण तथा पर्या–पर्यावरण प्रवर्द्धन उपसमितिका संयोजक विशाल बस्नेतले गिद्धका लागि दिगो आहारा व्यवस्थापन योजना बनाउन समुदायसँग निरन्तर छलफल भइरहेको बताए। “पिठौलीको अनुभवलाई आधार चौडा बनाउँदै राइमण्डलडाँडामा व्यवस्थित गिद्ध संरक्षण कार्यक्रम विस्तार गर्दैछौँ,” उनले भने।
बर्दिबास उद्योग वाणिज्य सङ्घको नेतृत्वमा २०८० मा भएको चुरे पदयात्रापछि राइमण्डल क्षेत्रमा गिद्धको ठूलो समूह देखिएपछि पहिलोपटक यो क्षेत्र व्यापक रूपमा चर्चामा आएको थियो। पदयात्री समूहले पहिचान गरेका ३८ सम्भावित पर्यटनस्थलबारे प्रतिवेदन तत्कालीन कार्यपालिकालाई बुझाइए पनि समन्वय अभाव भएको सङ्घका अध्यक्ष विष्णु खड्काले गुनासो गरे।
हाल विभिन्न क्षेत्रबाट आउने अवलोकनकर्ताले बर्दिबासकै चुरे क्षेत्रमा विशाल पर्यटन सम्भावना रहेको औँल्याएपछि स्थानीय दाह्रो आशावादी भएका छन्। “जिल्लाको सबै चुरे क्षेत्र हाम्रो नगरमै पर्छ,” बर्दिबास–११ का नीलहरि गौतम भन्छन्, “अब तीनै तहका सरकारले योजनाबद्ध रूपमा कार्य अघि बढाए हामीलाई प्रत्यक्ष फाइदा हुनेछ।” स्थानीयवासीले चुरे क्षेत्रको दीर्घकालीन संरक्षण र पर्यटन विकासका लागि प्रभावकारी नीतिगत समन्वय आवश्यक रहेको माग गरेका छन्।
