आदिकवि भानुभक्तको २१२औँ जन्मजयन्ती विविध कार्यक्रमसहित मनाइँदै
काठमाडौँ, २९ असार – नेपाली साहित्यका आदिकवि भानुभक्त आचार्यको २१२औँ जन्मजयन्ती आज नेपाल तथा विदेशका विभिन्न स्थानहरूमा विविध कार्यक्रमहरूमार्फत मनाइँदैछ। भानुभक्त आचार्यले संस्कृत भाषामा रचित ‘रामायण’लाई नेपालीमा भावानुवाद गरेर नेपाली साहित्यमा युगान्तकारी योगदान गर्नुभएको थियो। उहाँको ‘रामायण’ आज पनि घरघरमा सस्वर पाठ गरिने आस्था र साहित्यको अमूल्य धरोहर बनेको छ।
राजनीतिक रूपमा पृथ्वीनारायण शाहले नेपाल एकीकरण गरेझैँ, भानुभक्तले भाषिक र सांस्कृतिक एकता कायम गर्न ठूलो भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। उहाँको जन्म विसं १८७१ असार २९ गते तनहुँ जिल्लाको चुँदीरम्घा गाउँमा भएको थियो।भानुभक्तलाई एक साधारण घाँसीको प्रेरणाले ‘राम्रो काम गरेर नाम कमाउनुपर्छ’ भन्ने भावले नेपालीमा रामायण लेख्न उत्प्रेरित गरेको भनाइ प्रचलित छ।
‘वधुशिक्षा’, ‘भक्तमाला’, ‘रामगीता’, ‘प्रश्नोत्तर’ लगायतका कृतिहरू पनि उहाँका प्रसिद्ध साहित्यिक योगदान हुन्। कार्यालयको ढिलासुस्ती र ‘भोलिवाद’ प्रवृत्तिप्रति आलोचनात्मक दृष्टिकोण राख्दै झ्यालखानामा बसेका बेला लेखिएको भानुभक्तको चर्चित पंक्ति:
“भोलि भोलि भन्दैमा सब घर बितिगो, बक्सियोस् आज झोली।”
आज पनि सरकारी बेथिति र समयमै काम नहुने प्रवृत्तिप्रति तीव्र व्यङ्ग्यको उदाहरण बनेको छ। भानुभक्तको योगदान नेपाली जातीय एकता, राष्ट्रिय चेतना र सांस्कृतिक पहिचानको जग मजबुत पार्नेतर्फ महत्वपूर्ण रहेको विज्ञहरू बताउँछन्। यद्यपि, उहाँभन्दा अगाडि पनि नेपाली भाषामा कविता लेख्नेहरू थिए भन्ने तर्क गर्दै ‘आदिकवि’ भन्ने उपाधि उपयुक्त नभएको बहस पनि चलेको पाइन्छ।
तर त्रिभुवन विश्वविद्यालयका उपप्राध्यापक ज्ञाननिष्ठ ज्ञवाली भानुभक्तले ‘रामायण’लाई नेपाली लोकलयमा भावानुवाद गरेर भाषिक क्षेत्रमा नयाँ युगको थालनी गर्नुभएकोले ‘आदिकवि’ भन्ने उपाधि पूर्णतः न्यायोचित भएको बताउनुहुन्छ।
आजको दिन उपलक्ष्यमा काठमाडौँको रानीपोखरीस्थित भानुभक्तको प्रतिमामा माल्यार्पण तथा प्रभातफेरी कार्यक्रम आयोजना गरिएको छ। देशभरका साहित्यिक संस्था तथा विद्यालयहरूमा रामायण पाठ, कविता वाचन र भानुभक्तबारे छलफल जस्ता कार्यक्रमहरू हुँदैछन्।
भानुभक्तको योगदानको कदर स्वरूप उहाँको जन्मजयन्ती दार्जिलिङ, सिक्किम, भुटान, म्यानमार (बर्मा) लगायत नेपाली भाषी समुदाय भएका देशहरूमा पनि उल्लासपूर्वक मनाइन्छ। विसं १९२५ असोजमा निधन भएका आदिकवि आचार्यको योगदानलाई सम्हाल्दै, आजको दिन उहाँको काव्य, विचार र योगदानलाई पुनः स्मरण र समालोचना गर्ने अवसरको रूपमा लिइएको छ।
