साउने संक्रान्ति आज : स्नान, दान र ‘लुतो फाल्ने’ परम्परा मनाइँदै
काठमाडौं, १ साउन – सूर्यले मिथुन राशिबाट कर्कट राशिमा प्रवेश गर्ने दिनका रूपमा साउन १ गते मनाइने साउने (कर्कट) संक्रान्ति पर्व आज देशभर स्नान, दान र पारिवारिक जमघट गरी उल्लासपूर्वक मनाइँदैछ। सौरमासअनुसार साउने संक्रान्तिका दिनबाट सूर्य दक्षिण तर्फ गमन गर्न सुरु गर्ने भएकाले आजैबाट दक्षिणायन प्रारम्भ हुन्छ। हिन्दू धर्मशास्त्रमा माघ १ गतेदेखि सुरु हुने उत्तरायण र साउन १ मा सुरु हुने दक्षिणायनलाई विशेष पवित्र दिनका रूपमा लिइन्छ।
पर्वका अवसरमा बिहानै नुहाई पवित्र शरीरसहित लुतो फाल्ने परम्परा विशेष रूपमा मनाइन्छ। धर्मशास्त्रविद् डा. देवमणि भट्टराईका अनुसार, “असार महिनाभर हिलो र खेतपातीमा काम गर्ने कृषक वर्गले शरीरमा लाग्ने छालासम्बन्धी रोग हटाउन लुतो फाल्ने चलन चलाएकै हो।”
यस अवसरमा कागभलायो, कुकरडाइनो, लुतेझार, पानीअमला, कागती, अम्बा, नासपातीजस्ता वनस्पति झोलामा राखी ‘कण्डारक’ नामक राक्षसको पूजा गर्ने चलन रहेको छ। त्यसपछि अगुल्टो प्रहार, नाङ्लो ठटाउने, शङ्ख फुक्ने, घण्ट बजाउने, र ढोका बन्द गर्ने आदि परम्परा निभाइन्छ। कृषिमा खटिने किसानहरू एक महिना लगाएर धान रोपिसकेपछि आजको दिन आफन्तजनसँग भेला भई रमाइलो गर्ने चलन छ।
विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रमा यस पर्वको धार्मिक र सामाजिक महत्व अझ गहिरो देखिन्छ। साउन महिनालाई भगवान् शिवको आराधना गर्ने विशेष महिना मानिन्छ। महिलाहरू यस महिनाभर हरियो चुरा, हरियो पहिरन, र रातो लुगा लगाएर शिवभक्तिमा लीन हुने परम्परा रहिआएको छ। साउनको पहिलो दिनदेखि नै चुरा, मेहेन्दी, र रङ्गीचङ्गी कपडाको बजारमा चहलपहल बढ्ने गर्छ।
